In het kort: wat houdt het composteringsproject ook alweer in?
Binnen het project wordt lokaal vrijgekomen biomassa, uit onder andere natuurgebieden, bermen en sloten, door agrariërs zelf verwerkt tot hoogwaardige compost en op landerijen verspreid. Compost is een bron van voedingsstoffen voor de landbouwgewassen en draagt bij aan een betere bodemstructuur. Hierdoor neemt het bodemleven toe en wordt water langer vastgehouden. Deze circulaire manier van terreinbeheer helpt om landbouwbodems levend en vruchtbaar te houden. “Het is een verkenning: hoe kunnen we een lokale keten organiseren waarin groene reststromen worden gecomposteerd en weer teruggaan naar de landbouwgronden in de streek?”, aldus projectleider Peter Koppejan.
Van 3 naar ruim 20 deelnemers
“In 2024 zijn we begonnen met de eerste succesvolle testen op drie landbouwbedrijven en voor 2025 was er de ambitie om verder op te schalen”, vertelt Peter. Dat is gelukt, want inmiddels zijn er 20 deelnemende agrariërs uit zowel Nederland als Vlaanderen.
Daarnaast hebben we samenwerking verbeterd met terreinbeheerders en organisaties die beheerresten leveren, zoals Agentschap Natuur & Bos, Staatsbosbeheer, Het Zeeuwse Landschap en waterschap Scheldestromen. Het Vlaams Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) blijft als kennispartner betrokken.
Geleerde lessen
De praktijkpilots met ruim twintig deelnemers leverden waardevolle inzichten op. Eén daarvan had alles te maken met het weer. Door het uitzonderlijk droge voorjaar en de zomer was het aangeleverde maaisel droger dan gewenst, terwijl vocht juist essentieel is om het composteringsproces goed op gang te brengen. Dat maakte het proces soms minder soepel en vroeg om extra bijsturing.
Een tweede belangrijk leerpunt lag op logistiek vlak. Met meer deelnemers nemen ook de afstemmingsvragen toe: wanneer is welk materiaal beschikbaar?, waar wordt het gecomposteerd? en hoe plan je het gebruik van specialistisch materieel zo efficiënt mogelijk? Deze praktische vraagstukken werden nadrukkelijk zichtbaar bij opschaling en vormen waardevolle input voor het vervolg.
Brede tevredenheid en gezamenlijke ambitie
Op 18 november kwamen de betrokken partijen bij elkaar om samen de balans op te maken. Tijdens de evaluatiebijeenkomst werd teruggekeken op de ervaringen van het afgelopen jaar en vooruitgeblikt op het vervolg. Ondanks de uitdagingen overheerst een positief beeld. Boeren, terreinbeheerders en het waterschap zien een duidelijke meerwaarde in het lokaal benutten van beheerresten. Het draagt bij aan gezondere landbouwbodems, minder transportbewegingen en heeft voordelen voor natuur en waterkwaliteit. Ook de bereidheid van terreinbeheerders om mee te denken over een andere inrichting van bestaande werkprocessen wordt als een belangrijke stap gezien. Vanuit de gezamenlijke ambitie kunnen boeren, terreinbeheerders en waterschap elkaar versterken in het landschapsbeheer van de toekomst! De gezamenlijke conclusie tijdens de evaluatie was dan ook: dit is een kansrijke richting die het verdient om verder te worden ontwikkeld.
De volgende stap: van verkenning naar organisatie
Naast een vervolg van de praktijkpilot zal de komende fase vooral in het teken staan van organiseren. De belangrijkste les daarbij is dat een lokale composteringsketen alleen kan slagen als landbouwers dit collectief oppakken. Daarom wordt verkend hoe een samenwerkingsvorm kan worden ingericht waarin boeren gezamenlijk afspraken maken met terreinbeheerders en het waterschap.
Daarnaast wordt gekeken naar de rol van een lokaal aanspreekpunt of coördinator: iemand die de omgeving kent, het composteringsproces begrijpt en de logistiek kan stroomlijnen. Parallel daaraan blijft het doel om ook in 2026 praktijkervaring op te doen en verder te leren.