Voor Herita, de Vlaamse erfgoedorganisatie die historische monumenten restaureert, beheert en openstelt voor publiek, is het een bijzonder project. Projectleider Nele Vranken begeleidt de restauratie. Ze vertelt: "Toen we het gebouw voor het eerst onderzochten, zagen we meteen dat de constructie ernstig was aangetast. Door jarenlang verval waren veel houten onderdelen weggerot en ontstonden er stabiliteitsproblemen. Dat moest als eerste worden aangepakt."

Elke bouwlaag vertelt een verhaal

Het Hooghuis behoort tot de oudste gebouwen van Doel en vervulde door de eeuwen heen verschillende functies. Het was onder meer woonhuis, herberg, winkel en café. Al die verschillende periodes hebben hun sporen achtergelaten.

Daarom koos Herita voor een restauratie waarbij niet één historische periode centraal staat, maar juist de volledige geschiedenis van het gebouw. "We wilden niet teruggaan naar één bepaald moment in de tijd. Iedere generatie heeft iets toegevoegd aan het gebouw. Die verschillende lagen maken het Hooghuis juist bijzonder," vertelt Nele.

Dat zie je bijvoorbeeld terug in de gevel, waar verschillende soorten bakstenen rondom de ramen zichtbaar zijn gebleven. Ze laten zien hoe het gebouw zich door de eeuwen heen ontwikkelde en maken de verschillende bouwfasen nog altijd leesbaar.

Restaureren betekent voortduren keuzes maken

Zoals bij veel restauratieprojecten kwamen ook tijdens de werkzaamheden onverwachte uitdagingen aan het licht. Achter de stalen platen die ooit tegen vandalisme waren geplaatst, bleek het schrijnwerk anders te zijn dan verwacht. Ook de kelder zorgde voor hoofdbrekens. Door de hoge grondwaterstand liep deze telkens opnieuw vol.

Uiteindelijk werd gekozen voor een bijzondere oplossing: de kelder werd gevuld met schelpen. Die beperken het optrekken van vocht en kunnen later weer eenvoudig worden verwijderd. Dat laatste is belangrijk binnen de monumentenzorg, waar ingrepen altijd omkeerbaar moeten blijven. Zo blijft ook voor toekomstige generaties de mogelijkheid bestaan om nieuwe keuzes te maken.

Vakmanschap dat behouden moet blijven

Bij de restauratie stond niet alleen het gebouw centraal, maar ook het traditionele vakmanschap. Oude houten constructies werden waar mogelijk behouden en hersteld met eeuwenoude restauratietechnieken. Op zolder zijn die restauraties nog altijd goed zichtbaar. Daar komen historisch vakmanschap en moderne restauratie samen.

Voor Nele is dat misschien wel het mooiste resultaat van het project. "Je ziet hoeveel kennis en ambacht er nog nodig is om dit soort gebouwen goed te restaureren. Dat vakmanschap wordt steeds zeldzamer. Juist daarom is het bijzonder dat we het hier hebben kunnen inzetten."

Een gebouw dat blijft meebewegen

Hoewel de restauratie bijna is afgerond, krijgt het Hooghuis nog geen definitieve functie. Bewust is gekozen voor een flexibele inrichting, zodat het gebouw straks verschillende bestemmingen kan krijgen, afhankelijk van de verdere ontwikkeling van Doel.

Alle moderne technieken, zoals ventilatie, sanitair en installaties, zijn ondergebracht in een nieuwer gedeelte van het pand. Daardoor blijft het historische deel zo veel mogelijk intact én kan het gebouw zich in de toekomst aanpassen aan nieuwe wensen.

Meer dan alleen een gebouw

Tijdens de restauratie merkte Nele hoe sterk het Hooghuis nog altijd leeft onder inwoners en oud-bewoners van Doel."Regelmatig spraken mensen me aan met verhalen over het gebouw. Ze hadden er familiefeesten gevierd of kwamen vragen of ze nog eens binnen mochten kijken. Dan besef je dat je niet alleen een monument restaureert, maar ook herinneringen bewaart."

Voor haar onderstreept dat de waarde van het project. "Er zijn ooit plannen geweest om het gebouw ergens anders opnieuw op te bouwen. Maar een monument hoort bij zijn omgeving. Op deze plek vertelt het zijn verhaal het best."

Met de restauratie krijgt niet alleen een bijzonder gebouw nieuw leven. Het Hooghuis laat zien hoe erfgoed een belangrijke rol kan spelen in de toekomst van Grenspark Groot Saeftinghe. Door historische gebouwen zorgvuldig te behouden, blijven niet alleen stenen bewaard, maar ook de verhalen, herinneringen en identiteit van het gebied. Zo vormt het Hooghuis opnieuw een herkenningspunt in Doel én een inspirerend voorbeeld van hoe verleden en toekomst samenkomen.